Bir İşletim Sisteminin Adı, Dili ve Özgürlüğü: LAL OS’un Arkasındaki Düşünce
Bir işletim sistemi geliştirirken ilk soru genellikle “Hangi çekirdeği kullanıyorsunuz?” oluyor. LAL OS için yanıtımız açık: Linux veya BSD üzerine kurulmuş bir dağıtım geliştirmiyoruz. Çekirdeğinden dosya sistemine, grafik altyapısından masaüstüne kadar kendi mimarimizi kurmaya çalışıyoruz.
Fakat bizim için ikinci bir soru da en az ilki kadar önemli: Kendi işletim sistemimizi geliştiriyorsak, onun dili ve görünümü neden kendi yaşadığımız coğrafyadan beslenmesin?
LAL OS’un adları bu düşünceden doğdu.
İsimler bir süs değil, sistemin anlatım dili
LAL, kıymetli bir taşı çağrıştırır. Dilimizde sessizlikle de bağ kurar: “Söz gümüşse sükût altındır.” Adın harflerinde görsel bir oyun vardır; son L’nin alt çizgisi kaldırıldığında L.A.L, L.A.I görünümüne yaklaşır. Bu, sözlük anlamı iddiasından çok, projeye işlediğimiz tipografik bir düşüncedir.
Mozaik, masaüstümüzün adıdır. Kütahya’nın çinilerinden Kahramanmaraş ve Hatay’ın mozaiklerine uzanan görsel miras bize güçlü bir fikir veriyor: Ayrı parçalar bir araya geldiğinde hem işlevsel hem de kendine özgü bir bütün oluşabilir. Mozaik masaüstünün bugünkü görünümü son hâli değildir. Arayüzün renklerini, desenlerini ve temalarını zamanla bu coğrafyanın estetiğiyle daha derin bir ilişki içinde geliştirmek istiyoruz. kutahya.ktb.gov.tr
Gerrok, dosya gezginimizin adıdır; Kürtçedeki gezginlik çağrışımından beslenir. Evliya tarayıcımız, gezip gördüklerini anlatan Evliya Çelebi’ye gönderme yapar. Peyk, habercilik anlamıyla posta sunucumuza ve istemcimize adını verir. Motif ise geliştirmeye başladığımız programlama dilinin adıdır: Anadolu kilimlerinde desen nasıl ilmek ilmek kuruluyorsa, kodun da ilmek ilmek dokunması fikrini taşır. kygm.ktb.gov.tr
Bu yaklaşım kullanıcı rollerinde de görülür. LAL OS’ta alışılmış “Admin” adlandırması yerine Usta, Kalfa ve Çırak silsilesini kullanıyoruz. İleride geliştirilecek küçük araçlara da görevleriyle anlamları arasında bağ kuran adlar vermek istiyoruz. Bir olay kaydı aracı için İz, yedekleme aracı için Sandık, yardım aracı için Pusula düşünülebilir. Bunlar bugün tamamlanmış uygulamaların listesi değil; izlemek istediğimiz adlandırma yönünün örnekleri.
Anadolu tek bir renk, tek bir dil değildir
LAL OS’un görsel kimliğini tek bir gelenekle sınırlamak istemiyoruz. Kütahya çinisinden Ege’nin renklerine, Karadeniz’in dokularından farklı bölgelerin motiflerine uzanan tema seçenekleri düşünüyoruz.
Aynı yaklaşım dile de uzanıyor. Türkçenin yöresel ağızları, Lazca, Kürtçe ve Anadolu’da konuşulan diğer diller; adlandırma, yerelleştirme ve kültürel tasarım çalışmalarına ilham verebilir. Bu dillerin doğru kullanımı için onları yaşayan ve araştıran insanlarla çalışmak istiyoruz. Tasarımcıların, dil araştırmacılarının, sanatçıların ve geliştiricilerin katkısı, bu fikri yüzeysel bir görsel temadan gerçek bir kullanıcı deneyimine taşıyabilir.
Buradaki amaç eski sözcükleri teknolojiye rastgele yapıştırmak değil. Bir işlev ile onu anlatan sözcük arasında anlamlı bir ilişki kurmak. Dosyaları gezen uygulamanın, haber taşıyan servisin ve kod üretmeye yarayan dilin adları bu yüzden önemlidir.
Özgürlük: Tek sistem, çok geliştirici
LAL OS için düşündüğümüz özgürlük modeli, kontrolü kaybolmuş çok sayıda ayrı dağıtım üretmek üzerine kurulu değil. Hedefimiz tek bir resmî sistem mimarisi üzerinde çok sayıda geliştiricinin üretebilmesi.
QBS; çekirdeğin, temel servislerin ve resmî güncellemelerin mühendislik sorumluluğunu üstlenir. Geliştiriciler kodu inceleyebilir, hata düzeltmeleri ve özellikler önerebilir. Resmî sürüme alınacak katkılar incelenir, test edilir ve gerekçesi açıklanan bir yayın sürecinden geçer. Uygulama geliştiricileri ise LAL OS için yazılım üretebilir; yazılımlarını ücretsiz dağıtırken kurulum, uyarlama veya teknik destek hizmeti sunabilir.
Bir uygulamanın resmî katalogda onaylanması ile bir geliştiricinin kendi uygulamasını yayımlayabilmesi ayrı konulardır. Kullanıcı, QBS’nin incelediği yazılımı açıkça tanıyabilmeli; bağımsız geliştiriciler de üretme imkânına sahip olmalıdır.
Açık kaynak konusunda sözcüklerin hakkını vermek istiyoruz. Kaynak kodunu yalnızca görüntülemek açık kaynak için yeterli değildir; kullanım, değişiklik ve yeniden dağıtım hakları da lisansla tanımlanır. Bu nedenle LAL OS’un hangi bileşenlerinin hangi koşullarla açılacağı, geliştirdiğimiz modelin açıkça karara bağlanması gereken parçasıdır. Bugün bir yön ve yöntem tarif ediyoruz; henüz yayımlanmamış kodu yayımlanmış gibi göstermiyoruz. Open Source Initiative
Yeni bir kapı açmak
Linux, birçok geliştiriciye farklı bir yolun mümkün olduğunu gösterdi. O emeğe saygı duyuyoruz. LAL OS ile yapmak istediğimiz, kendi çekirdeğimiz, kendi uygulamalarımız, Motif dilimiz ve Anadolu’dan beslenen tasarım anlayışımızla bir yol daha açmak.
Bu çalışma yalnızca kod yazanların omuzlarında büyümeyecek. Teknik eleştiri yapanların, bir sözcüğün doğru kullanımını gösterenlerin, tema tasarlayanların, uygulama geliştirenlerin ve çalışan sistemi başkalarına anlatanların da katkısına ihtiyaç var.
LAL OS’un gelişimini videolarımızdan izleyebilir, kanalımıza abone olabilir, çalışmalarımızı paylaşabilir ve topluluğumuzdaki tartışmalara katılabilirsiniz. Özgürlük, insanların anlayabildiği, geliştirebildiği ve seçebildiği yollar çoğaldığında güçlenir.
Bağımsız işletim sistemi, sıfırdan işletim sistemi geliştirme, çekirdek geliştirme, dijital egemenlik, yazılım özgürlüğü, açık kaynak geliştirme modeli, geliştirici ekosistemi, programlama dili geliştirme, Anadolu tasarımı, kültürel miras, kullanıcı deneyimi, yerelleştirme, işletim sistemi mimarisi.
LAL OS Mozaik Ön İzeleme Videoları
#İşletimSistemi #YerliTeknoloji #DijitalEgemenlik #YazılımGeliştirme #AçıkKaynak #OperatingSystems #KernelDevelopment #AnadoluKültürü #LALOS
Yorumlar
0 yorum